Het debat over hoe Box 3 belast moet worden

Het debat over hoe inkomen in Box 3 belast moet worden, verstomt maar niet, en zoals zo vaak roepen de "verbeteringen" nog meer vragen op dan de eerdere onvolkomenheden deden.

Nederlanders klaagden jarenlang over het oude systeem, dat een fictief inkomen belastte dat de overheid zelf had bedacht. Dat leidde ertoe dat mensen met een laag werkelijk inkomen (bijvoorbeeld spaargeld op spaarrekeningen) te veel betaalden.

Nu staan we voor de noodzaak om belasting te betalen over kapitaalinkomen dat alleen op papier bestaat.

De Tweede Kamer heeft het hervormingswetsvoorstel al goedgekeurd, maar het ligt onder vuur en stuit op weerstand in de Eerste Kamer. Daarom heeft de minister van Financiën aangekondigd bereid te zijn de wet te herzien om te voorkomen dat deze in de Senaat sneuvelt.

Kort gezegd: in 2028 willen ze vermogensaanwasbelasting invoeren (een belasting op de waardestijging), en vanaf 2029 wil de coalitie overstappen op vermogenswinstbelasting (een belasting op gerealiseerde winst).

Vermogensaanwasbelasting is een belasting op werkelijke inkomsten (rente, dividend) en op de ongerealiseerde waardestijging van bezittingen (aandelen, crypto, vastgoed), ook al zijn ze niet verkocht.

Vermogenswinstbelasting is een belasting op gerealiseerde winst — je betaalt pas wanneer je het bezit verkoopt en daadwerkelijk inkomen ontvangt.

De grootste weerstand en verontwaardiging wordt juist veroorzaakt door de eis om belasting te betalen over een waardeverschil dat geen werkelijke, gerealiseerde winst is.

Online circuleert een artikel van drie belastingexperts (Ruud van den Dool, Aart Gerritsen en Bas Jacobs), die de vermogensaanwasbelasting juist verdedigen. Ik nodig u uit om hun argumenten zelf te beoordelen.

De wetenschappers stellen dat, ondanks de kritiek, het belasten van de waardestijging van bezittingen op het moment dat die stijgt (vermogensaanwasbelasting) het beste model is voor het nieuwe Box 3. En het alternatief — vermogenswinstbelasting (een belasting op de vermogenswinst bij verkoop) — veroorzaakt aanzienlijke economische verstoringen.

Want bij vermogenswinstbelasting:

• bepaalt de belastingplichtige zelf wanneer hij het bezit verkoopt;
• leidt uitstel van de verkoop tot uitstel van de belasting, en daardoor verdient men extra inkomen over de "onbelaste" bedragen;
• ontstaat een fiscaal voordeel dat geen economische rechtvaardiging heeft.

En dergelijke ongewenste gedragsreacties kan de overheid op geen enkele manier toestaan.

Bij vermogensaanwasbelasting heeft het voor mensen geen zin om de verkoop van bezittingen uit te stellen; er is geen mogelijkheid om te "spelen" met het moment van realisatie.

En sowieso zouden bij een systeem van vermogenswinstbelasting de tarieven verhoogd moeten worden om de verliezen door uitstel te compenseren; terwijl je zo lagere tarieven kunt vaststellen.

(Welke belastinghervormingen er ook plaatsvinden, een rode draad in de commentaren van belastingdeskundigen is de gedachte: "Nou, hier hebben we verlaagd/uitgesteld, dus hier hebben we verhoogd en versneld.")

In het algemeen is het probleem met deze argumenten "voor" dat ze alleen werken in economische modellen — wanneer economen zeggen dat dit systeem neutraliteit creëert en manipulatie van de timing van een verkoop wegneemt, negeren ze het werkelijke gedrag van mensen. In het echte leven worden bezittingen niet gratis gewaardeerd, ontstaat liquiditeit niet zomaar en wordt volatiliteit niet wiskundig gladgestreken.

Daarbij komt dat de argumenten "voor" overwegend de argumenten van de overheid zijn, die stabiele inkomsten voor de begroting waarborgen. Voor de belastingplichtige ogen de voordelen heel abstract.

Tegenstanders en voorstanders van vermogenswinstbelasting (de belasting op gerealiseerde winst) brengen hun eigen opmerkingen en waarschuwingen naar voren over het systeem van vermogensaanwasbelasting (de belasting op de waardestijging). Het belangrijkste praktische argument is dat het belasten van ongerealiseerde winsten een belasting is op geld dat de persoon niet heeft.

Dit creëert de noodzaak om bezittingen te verkopen uitsluitend om de belasting te betalen, en druk op langetermijninvesteringen. Het systeem zou dus langetermijnbeleggers bestraffen — hoe langer je het bezit aanhoudt, hoe vaker je belasting betaalt over tussentijdse "papieren" stijgingen. Hoge volatiliteit maakt jaarlijkse belastingheffing oneerlijk, en dit treft vooral beleggers met risicovolle bezittingen, investeringen in innovatie en start-ups. Tegelijkertijd stimuleert de belasting om nog meer risico te nemen om de belastingdruk te compenseren. Bezittingen ieder jaar waarderen versterkt de bureaucratie en leidt tot meer fouten en geschillen. Het model werkt slecht bij inflatie: als een bezit met 5% is gestegen terwijl de inflatie 4% is, dan is de werkelijke winst 1%. Maar de belasting wordt geheven over de volle 5%. De meeste landen belasten ongerealiseerde winsten niet en gebruiken juist vermogenswinstbelasting. Dat is eenvoudiger, eerlijker, beter voorspelbaar en minder schadelijk voor investeringen.

Samenvattend zijn de argumenten tegen vermogensaanwasbelasting als volgt:

• het is een belasting op geld dat er niet is;
• het creëert liquiditeitsrisico's;
• het is oneerlijk in volatiele markten;
• het bestraft langetermijnbeleggers;
• het schaadt start-ups en innovatie;
• het is ingewikkeld en duur om te administreren;
• het is in strijd met de internationale praktijk;
• het is instabiel in crisisjaren;
• het belast potentieel in plaats van werkelijk inkomen.

Stand van zaken maart 2026: de regering ziet NIET af van vermogensaanwasbelasting in 2028:

• de Box 3-hervorming treedt in werking in 2028,
• het wordt een belasting op het werkelijke jaarlijkse inkomen (aanwas),
• men overweegt een achterwaartse verliescompensatie van 1 jaar toe te voegen vanaf 2029.
• de Belastingdienst beoordeelt momenteel of zijn IT-systeem dit überhaupt aankan.
• het strategische doel is de overgang naar vermogenswinstbelasting,
• voor start-ups en scale-ups komt er een aparte, betere definitie.

En voorlopig volgen we de ontwikkelingen en houden we u op de hoogte van het nieuws en de veranderingen.