Parttime werken - cultuur of economie?

48% van de Nederlanders werkt in deeltijd (volgens CBS-criteria is dat minder dan 35 uur per week). Absolute recordhouders op het gebied van work-life balance. In de EU rekent de OESO deeltijdwerk als minder dan 30 uur per week, en ook bij die maatstaf staat Nederland op de eerste plaats — 36% van de werknemers kiest ervoor om minder te werken (het EU-gemiddelde is 17%).

Uiteraard is deze ontspannen en gezellige levensstijl deels te verklaren door culturele kenmerken, maar welke rol heeft het Nederlandse belastingstelsel gespeeld?

Volgens onderzoek heeft Nederland het hoogste percentage deeltijdwerk in Europa dankzij een unieke combinatie van:

• culturele normen — werk wordt gezien als een deel van het leven, niet als het middelpunt. Deeltijdwerk is geen "minder prestigieuze" vorm van werk.
• genderverwachtingen — 63% van de vrouwen werkt parttime, deels vanwege geïnternaliseerde maatschappelijke normen rond huishoudelijke taken.
• dure en onvoldoende kinderopvang en buitenschoolse opvang
• historische hervormingen en flexibele wetgeving — sinds de jaren '80 promoot Nederland het flexicurity-model. Werknemers hebben het recht om hun werkuren te verminderen of te verhogen; gelijke rechten voor parttimers (pensioen, vakantie, verzekeringen zijn proportioneel).
• arbeidsmarktstructuur — veel sectoren werken traditioneel in deeltijdformaat: retail, horeca, onderwijs, zorg, logistiek.
• fiscale prikkels — heffingskortingen en het toeslagenstelsel maken deeltijdwerk economisch acceptabel. In sommige gevallen kunnen extra werkuren het totale gezinsinkomen zelfs verlagen door het verlies van subsidies.

Nederland kent een aantal belangrijke heffingskortingen die het belastingbedrag verlagen: Belangrijkste kortingen:

• Algemene heffingskorting — algemene belastingkorting.
• Arbeidskorting — korting voor werkenden

Deze kortingen nemen af naarmate het inkomen stijgt:

• werk je parttime en verdien je minder — dan ontvang je een hogere korting;
• verhoog je je uren — dan daalt de korting, en stijgt het netto-inkomen langzamer of daalt het zelfs.

Toeslagen — dit zijn overheidssubsidies die afhankelijk zijn van het inkomen, bijv.:

• zorgtoeslag — subsidie voor de zorgverzekering
• huurtoeslag — huursubsidie
• kinderopvangtoeslag — subsidie voor kinderopvang
• kindgebonden budget — gezinsbijdrage

Hoe lager het inkomen, hoe hoger de subsidies. Bij het bereiken van een bepaald inkomensniveau vervalt het recht op subsidie.

Zo kunnen extra werkuren de toeslagen verminderen of volledig laten vervallen, waardoor de paradox ontstaat: meer werken — minder ontvangen.