Zachte overgangsperiode voor schijnzelfstandigen deels verlengd naar 2026

In Nederland speelt al jarenlang het probleem van schijnzelfstandigheid — een situatie waarin mensen formeel als ZZP werken, maar feitelijk werknemers zijn. Vanuit het perspectief van de overheid levert dit problemen op:

• oneerlijke concurrentie tussen bedrijven met werknemers in loondienst en bedrijven die besparen op belastingen
• lagere belastinginkomsten voor de staatskas
• gebrek aan sociale bescherming voor deze "zelfstandigen"

De Belastingdienst handhaafde deze situaties lange tijd nauwelijks — er gold feitelijk een handhavingsmoratorium, een tijdelijke opschorting / aanzienlijke beperking van handhaving en boetes. Van 2016 tot begin 2025 bestonden de regels wel, maar werden ze nauwelijks toegepast:

• De Belastingdienst controleerde arbeidsrelaties nauwelijks,
• legde geen boetes op voor schijnzelfstandigheid,
• voerde geen actieve onderzoeken uit,
• sloot feitelijk de ogen voor veel situaties waarin ZZP'ers werknemers waren.

In 2025 werd het moratorium opgeheven, maar om chaos te voorkomen werd een "zachte landing" ingevoerd — een geleidelijke overgangsperiode zonder boetes, met nadruk op voorlichting en de mogelijkheid om fouten te herstellen. De handhaving werd verscherpt:

• bedrijfsbezoeken,
• analyse van contracten en feitelijke arbeidsrelaties,
• naheffingen,
• boetes,
• de eis om overtredingen te corrigeren.

Maar in 2025 werd al duidelijk dat verscherpte handhaving de situatie niet verbeterde:

• veel bedrijven hadden hun contracten nog niet aangepast
• ZZP'ers waren bang hun werk te verliezen
• een abrupte verandering zou paniek en personeelstekorten kunnen veroorzaken op een toch al krappe arbeidsmarkt

Anderzijds is volledige verlenging van het zachte regime ook niet mogelijk, want:

• het ondermijnt het vertrouwen van bedrijven die hun relaties al in orde hebben gebracht,
• het moedigt overtreders aan die niets hebben gedaan,
• vakbonden eisen echte bestrijding van schijnzelfstandigheid,
• de EU verwacht effectieve handhaving, niet slechts formele,
• de Belastingdienst heeft al geïnvesteerd in een nieuw controlesysteem.

Daarom koos de overheid voor een middenweg — een gedeeltelijke verlenging van het zachte regime in 2026:

• als een bedrijf een fout maakte maar niet opzettelijk — geen boete, alleen aanbevelingen
• als een bedrijf bewust werknemers als ZZP vermomt — boetes + naheffingen
• de Belastingdienst gaat door met bedrijfsbezoeken en voorlichting